Over de Lage Loswal, een waarschuwing aan elke stad die denkt haar jongeren te managen

Er zijn plekken in steden die worden ontworpen met een bepaalde gedachte. Daarnaast zijn er plekken die ontstaan omdat niemand ze probeert in te vullen. De Lage Loswal in Venlo was een van die plekken. Een vergeten strook beton waar jarenlang niets gebeurde. Tot een zomer waarin jongeren voor het eerst in jaren niet alleen ruimte vonden, maar ruimte namen. 

Gedurende de zomer van 2021, midden in het coronatijdperk, een tijd waarin afstand een deugd werd en nabijheid een risico, gebeurde er iets dat compleet tegen dat denkbeeld inging. Jongeren kwamen samen. Niet omdat het moest, niet omdat een organisatie hen riep, maar omdat ze het zelf wilden. 

Dat gebeurde bij de Lage Loswal in Venlo. Een locatie aan de rivier, een locatie die er jarenlang verlaten bij lag, een locatie die schreeuwde om gebruikt te worden. 

En ik? Ik was daar elke avond en voelde het meteen: dit was niet zomaar een hangplek. Dit was een sociale vonk, iets dat groter was dan de mensen die er stonden. Twee weken lang werd de Loswas een tijdelijke stad, gebouwd door de mensen die er stonden, door muziek uit boxen, en de onverwachte ontmoeting tussen mensen die normaal in aparte werelden leefden. Skaters, hockeyballen, carnavalsgekken, stoners, grenswerk-medewerkers, straatmensen; iedereen stond er door elkaar, en niemand vroeg om legitimatie. Het was chaos, maar het was betekenisvolle chaos, de soort waar cultuur uit ontstaat. 

Het bestuur dat jongeren niet vertrouwt
En precies daar ging het mis. Niet omdat er problemen waren, de politie zei zelf dat het niet aan de sfeer lag, ‘die was goed’, vertelden ze ons. Het ging ook niet om geweld of vandalisme. Het ging mis omdat spontane samenhorigheid iets is dat een stad niet kan 

controleren, en daarmee niet kan bezitten. En een stad die niet kan bezitten wordt een bange stad.

Het hek dat daarna verscheen aan de Lage Loswas was geen veiligheidsmaatregel. Het was een duidelijke boodschap. Niet van ordehandhaving, maar van bestuurlijke angst. De angst voor jongeren die zelf iets organiseren zonder subsidies. Angst voor cultuur zonder podium. Angst voor leven zonder vergunning. 

De sluiting van de Lage Loswal, dat hek, was antwoord op de vraag die nooit aan jongeren is gesteld: ‘’Wat hebben jullie gevonden en hoe kunnen we dat samen behouden?’’

Wij kregen die vraag in ieder geval niet, wij kregen staal.

De hypocrisie van gecureerde vrijheid
De teleurstelling was groot. Ik zie de mensen op de avond van het hek nog altijd arriveren. Woede, ongeloof en vooral bevestiging. Een klein gedeelte van de mensen sprong over het hek heen en kreeg te maken met geldboetes. De volgende avond was de Lage Loswal gereduceerd tot enkel een herinnering, afgerond en compleet. 

Een maand later stond er een festival. Officieel, gesponsord, gemodereerd. De plek waar jongeren werden verdreven wegens ‘’overlast’’ werd ineens het decor voor dezelfde activiteiten, maar dan met hekken, beveiliging en consumptiemunten. Een festival dat geen drie dagen duurde, maar de complete maand juli voor de jongeren blokkeerde. 

Overlast werd cultuur, puur omdat de juiste mensen eraan verdienen. 

En dat brengt me bij poppodium grenswerk. Dé organisatie in Venlo die de taak zou moeten hebben om voor de cultuur te waken. Dezelfde organisatie, waarvan de medewerkers dagelijks op de Lage Loswal meefeesten, en rotzooi maakten. Diezelfde organisatie postte op de dag dat het hek verscheen een filmpje online. Een filmpje waar ze met trots de ‘’troep van de overlastgevende jongeren’’ aan het opruimen waren. 

Ja, dat festival dat gedurende juli werd georganiseerd: een initiatief vanuit het poppodium, ‘’Aan de Waterkant’’.  

En die boodschap kwam aan en was onmiskenbaar. Vrijheid is alleen welkom als ze koopbaar is, en wij jongeren zijn welkom zolang we komen consumeren.

De Lage Loswal is een Spiegel
Wie goed kijkt ziet dat dit geen Venloos verhaal is. Dit is Nederlands beleid in miniatuur. We leven in een land waar “veiligheid” het nieuwe dogma is geworden. Waar elke vorm van spontane cultuur wordt ingekapseld in regelgeving. Waar jongeren als risico worden gezien in plaats van bron van vitaliteit. Waar samenkomen pas een beetje oké is als het door een stichting, fonds of organisatie wordt voorzien van legitimiteit. 

De Lage Loswal toonde in het klein wat er door het hele land groots gebeurt: 

De overheid ziet jongeren niet als burgers maar als potentieel probleem. Ze is bang voor het onbekende, vernietigt elke vorm van energie die niet door haar is bedacht. 

Een stad is op die manier geen gemeenschap, maar een gecontroleerde parade van gesponsorde evenementen. 

Overlast of leven?
Ja, er was rotzooi. Ja, er was geluid. Ja, mensen dronken alcohol en rookten joints. Ik ben de eerste die dat zou moeten toegeven. Maar dat is geen misdaad, dat is leven. Een volwassen stad onderscheidt overlast van vitaliteit en weet dat je zonder het tweede nooit uitkomt bij het eerste. 

En zoveel jongeren voeren op een plek als de Loswal hun eerste nachtelijke gesprekken. Vinden daar voor het eerst vriendschappen die buiten scholen of sportclubs leeft. Voeren daar hun eerste politieke discussies, raken verliefd, maken fouten en belangrijker: staan daarna weer op. 

Door deze plekken weg te drukken, door de initiatiefnemers te verdrijven, ontneemt je jongeren meer dan enkel een locatie: je onteemt hen het recht om zichzelf te vormen buiten toezicht en beleid om. Een stad die dat doet, verliest haar jongeren, en daarmee haar toekomst. 

En nu?
Tegenwoordig is de Lage Loswal niets meer dan verleden tijd. De avonden aan het water zijn treurig: verlorenheid, dak/thuislozen, Duitse friet-toeristen. De echte jongeren komen nog soms, in kleine groepjes. Twintig mensen is veel, driehonderd was ooit de regel. Een echo van een verloren moment. 

Ondertussen staat er een groot bord aan de Lage Loswal. Een groen bord met een aantal regels die doen denken aan de 95 stellingen van Luther: geen muziek, geen alcohol, geen fietsen, geen samenscholing. Een plank vol regels die eigenlijk één zin wil zeggen: ‘’jongeren, jullie bestaan is hier ongewenst.’’

En toch, meer dan vijf jaar later praten de betrokken jongeren er nog steeds over. Met nostalgie, met woede, met verwondering en verslagenheid. Niet omdat ze terug willen naar die tijd, maar omdat ze weten dat het anders kon. Omdat ze weten dat de stad niet heeft geluisterd. Er is één vraag die na al die jaren is blijven hangen: “Als je eigen jongeren zich ergens thuis voelen, waarom zou je dat in godsnaam bestrijden?” 

De Lage Loswal had dé plek kunnen worden waar jongeren zich verbinden met hun eigen stad. Een ontmoetingsplek aan het water van, door, en voor de jongeren. Als die stad had durven luisteren. 

De kern van het falen
Venlo’s fout is geen incident, geen misverstand, geen foutje in het beleid. Het is structureel: De stad predikt jongerenparticipatie, maar weigert om ze serieus te nemen. Ze adverteert vrijheid maar accepteert alleen vrijheid die ze zelf bedenken. Ze wil cultuur, maar vreest spontane cultuur.  

De stad koos daarom niet voor dialoog, maar voor dat gigantische hek. Niet omdat het moest, maar omdat ze niet wist hoe het anders moest. 

Oproep
Ik ga hier echt geen oproep tot revolutie doen, laat dat duidelijk zijn. Maar laat dit alstublieft wel een waarschuwing zijn. Niet voor Venlo, maar voor elke stad die denkt jongeren te kunnen managen als een evenement. Een stad moet leven. Vertrouw je jongeren, durf plekken te laten ontstaan zonder vooraf te weten hoe ze eindigen. Durf chaos te zien als vruchtbare grond. 

De Lage Loswal laat zien wat jongeren kunnen als niemand hen tegenhoudt. Dat is geen bedreiging, dat zou als een mooie kans gezien moeten worden. Een kans die Venlo in ieder geval liet lopen. 

Jongeren hebben macht als ze samenkomen, als ze durven, als ze accepteren dat hun aanwezigheid geen voetnoot is in het beleid van anderen. De vraag is al heel lang niet meer of de Lage Loswal ooit nog terugkomt. De vraag is:

Heeft deze stad, dit veilige land, de moed om het toe te laten wanneer het weer gebeurt?