We waarschuwen jongeren voor drugs. We geven voorlichting op scholen. We tonen foto’s van kapotte longen op sigarettenpakjes, verhogen accijnzen, verbieden reclames. Maar ondertussen staat er bij vrijwel elke sociale gelegenheid alcohol op tafel. We proosten op successen, rouwen met een glas in de hand, sponsoren sport met biermerken en noemen dat “gezelligheid.” 

Dat is geen detail, maar een culturele keuze.

Alcohol is een drug
Volgens elke wetenschappelijke definitie is alcohol een psychoactieve stof die het centrale zenuwstelsel beïnvloedt. Het verandert stemming, gedrag, beoordelingsvermogen en coördinatie. Daarmee voldoet het exact aan de kenmerken van een drug.  Dat alcohol niet onder de Opiumwet valt, maakt het niet minder een drug. Het maakt het legaal. 

Het Trimbos-Instituut meldt dat 76,8% van de Nederlandse volwassenen weleens alcohol drinkt (2024). 7,2% drinkt zwaar, 5,5% overmatig. Ruim 30.000 mensen staan geregistreerd in de verslavingszorg met alcohol als primaire problematiek (en dat zijn enkel de mensen die hulp zoeken). 

Wereldwijd veroorzaakt alcohol jaarlijks ongeveer drie miljoen doden. Dat zijn cijfers die we bij andere middelen als “alarmerend” zouden bestempelen. 

Geen veilige ondergrens
De Gezondheidsraad adviseert: drink niet, of maximaal één glas per dag. Alcohol is door het Agency for Research on Cancer geclassificeerd als kankerverwekkend. Iets waar de wetenschap het ondertussen unaniem over eens is. Minimaal zeven vormen van kanker zijn in verband gebracht met het drinken van alcohol. 

Hoogleraar verslaving Arnt Schellekens van het Radboudumc stelt het eenvoudig: elk glas alcohol is schadelijk. Het lichaam kan kleine hoeveelheden verwerken, maar dat betekent niet dat het gezond is. Meer gebruik betekent meer risico op levercirrose, hart- en vaatziekten, psychische problemen, neurologische schade, en kanker. 

Toch blijft het idee hardnekkig bestaan dat “een wijntje goed voor je hart” zou zijn. Dat beeld is wetenschappelijk steeds verder uitgekleed, maar cultureel springlevend. 

De opvoedkundige paradox
Hier wordt het ongemakkelijk. Veel ouders vinden het normaal om hun kind “verantwoord” kennis te laten maken met alcohol. Het hoort erbij, het is beter dan stiekem drinken, zo luidt de redenering. Maar wanneer datzelfde kind experimenteert met cannabis, slaat de toon vaak om. Dan gaat het over gevaarlijke drugs en ontsporend gedrag. 

Objectief gezien veroorzaakt alcohol in Nederland aanzienlijk meer gezondheidsschade, verslavingsproblematiek en maatschappelijke kosten dan cannabis. Dat betekent niet dat cannabis onschuldig is. Maar het betekent wél dat onze morele verontwaardiging selectief is. 

We reageren niet op basis van farmacologie, maar we reageren op basis van cultuur. 

Roken werd ontmaskerd, alcohol niet
Met tabak is iets bijzonders gebeurd. Decennia geleden was roken normaal. Reclames toonden artsen met sigaretten. Tot de maatschappelijke consensus kantelde. Wetenschap, beleid en publieke opinie kwamen op één lijn: dit is schadelijk. 

Sindsdien worden sigaretten duurder, verpakkingen soberder en rokers schaarser in het straatbeeld. Waarom lukt die helderheid niet bij alcohol? Waarom verbieden we  tabaksreclame volledig, maar we zien alcoholmerken nog steeds op sportshirts en festivals? Waarom is niet drinken sociaal afwijkend dan dagelijks drinken? 

De verklaring is deels economisch, deels cultureel. Alcohol is diep verweven met horeca evenementen en tradities. Het is sociaal kapitaal. Het is gewoonte. Maar normaliteit is geen argument voor onschadelijkheid. 

Wat leren we jongeren
De kernvraag is niet of alcohol een drug is. Dat is het, punt. De echte vraag is wat we jongeren leren wanneer een samenleving het ene middel demoniseert en het andere verheerlijkt, terwijl beide schadelijk zijn?

We leren ze dat wetgeving gelijk staat aan moraliteit. Dat cultuur zwaarder weegt dan wetenschap. Dat schade acceptabel is zolang die collectief wordt gedeeld. 

Dat is geen pleidooi om joints te normaliseren of om alcohol te verbieden. Dit is een pleidooi voor consistentie. Als we echt om gezondheid geven, dan moeten we eerlijk zijn over alle middelen. Zonder paniek, zonder hypocrisie, en zonder selectieve verontwaardiging. Alcohol is geen onschuldige traditie. Het is een legaal verkrijgbare, sociaal ingebedde drug met aantoonbare risico’s.

En als je het mij persoonlijk zou vragen: doe lekker wat je niet laten kan, de mens moet immers ook ergens aan sterven, maar laten we eerlijk zijn over de feiten:

Ja, roken veroorzaakt kanker. Alcohol ook.